محمد الريشهري
55
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
غلو ، و برخى گرفتار تقصير شدند و در بارهء امام زمانشان به شك افتادند ، مگر گروهى اندك از آنها . سبب اين شك و ترديد و تفرقه ، غيبت امام زمان است ؛ غيبتى كه پيش از اين پيامبر و امير مؤمنان عليه السلام از آن خبر دادهاند و امامان پس از آنها نيز آن را گوشزد كردهاند و بر امتحان بودن غيبت بارها و بارها تأكيد كردهاند ؛ ولى اين گروه با اين همه ، گرفتار شك و ترديد شده ، به دام شهوات و صفات مذموم افتادند . چنان كه امير مؤمنان در توصيف طالبان و حاملان علم به كميل بن زياد فرمود : گروهى حق را بر زبان مىآورند ؛ ولى چون اهل بصيرت نيستند با كمترين عارضهاى شك در دلشان رسوخ مىكند و آنها را به وادى حيرت و گمراهى و سرگردانى مىكشاند ؛ مگر آن دسته كه به دين خدا و حبل استوار او چنگ زنند و از راه راست نلغزند . « 1 » نعمانى كتابش را در 26 باب سامان داده است . وى در كتابش اسناد احاديث را به صورت كامل ذكر مىكند و در مقدمهء كتاب با اشاره و به طور ضمنى ادعا مىكند كه احاديث نقل شده در اين كتاب صحيح اند . « 2 » كتاب دوم كمال الدين شيخ صدوق است . وى در مقدمهء اين كتاب انگيزهء نگارش آن را سه امر ذكر مىكند : يكى مواجهه با حيرت شيعيان نيشابور در مسئلهء امام زمان ؛ ديگرى ملاقات با نجمالدين ابو سعيد محمّد بن حسن بن صَلت قمى كه از يك خاندان بزرگ شيعى بود و از بخارا به قم آمده بود و از شنيدن سخنان بزرگان فلسفه
--> ( 1 ) . ر . ك : الغيبة ، نعمانى : ص 20 . ( 2 ) . « اگر دقت كند كسى كه خداوند به او صورت و ظاهر مطلوب و متناسب عطا فرموده و گوش جانش را گشوده و بر او طبع خوش ارزانى داشته و توانائى دريافت و شعور ، و درستى روايت ارمغان او كرده به آنچه از رهبران و پيشوايان معصوم صلوات اللَّه عليهم اجمعين در روزگاران دور و نزديك نقل شده از روايات پياپى و مربوط به غيبت كه پديد آمدن حتمى آن را ايجاب مىنمايد و مقتضى بودن آن است ، از آن جمله كه ما آنها را يكايك به ترتيب در اين كتاب آوردهايم و به دقت بينديشد نه اين كه بدون تأمل در آن فقط بخواند و نگاهى گذرا و سطحى به آن بيفكند و بىتوجه از حديثى كه مانند حديث ديگر است بگذرد ، بدون اين كه آن را عميقاً مورد نظر قرار دهد و برايش روشن شود كه لفظ اضافى در كلام امام به نقل يكى از راويان ، دربردارندهء معنى اضافى است ، چنين كسى خواهد دانست كه اگر غيبت با اين ترتيب و رواياتى كه با گذشت روزگاران و مرور زمان نقل شده ، واقع نشود ، مسلماً مذهب اماميه باطل خواهد بود » ( الغيبة ، نعمانى : ص 24 ) .